Menopauze in de Westerse Geschiedenis: Van Hysterie tot Herkenning
Tot ver in de 19e eeuw was de menopauze in de Westerse geneeskunde vrijwel onzichtbaar. Wat vrouwen in deze levensfase meemaakten, kreeg nauwelijks medische erkenning en werd vooral gezien als vanzelfsprekend, zij het een ongemakkelijk onderdeel van het ouder worden van het lichaam.
Vrouwen die in de overgang kwamen, kregen in de volksmond negatieve bijnamen als groene ouderdom of de vrouwenhel. Er werd gezwegen over lichamelijke ongemakken, want ouder worden was niet iets om te benoemen in de Westerse wereld. Menstruatie werd geassocieerd met jeugd en vruchtbaarheid, en wat daarna kwam, werd gezien als het einde de “sexuele dood”.
Het vrouwenlichaam: lang genegeerd​
​
Er was in die tijd weinig kennis over de vrouwelijke hormoonhuishouding. En in de wetenschap stond in die tijd alleen het mannenlichaam centraal. De gedachte dat het vrouwen brein kleiner (en dus minder waardevol) zou zijn dan dat van een man hield lang stand. Wat ervoor zorgde dat vrouwen decennialang lang werden uitgesloten van medisch onderzoek.
Bovendien bereikten veel vrouwen vroeger de menopauzale leeftijd jammer genoeg niet. Door ziektes, gebrekkige medische zorg en zware leefomstandigheden stierven vaak veel vrouwen vóór hun vijftigste levensjaar. Daardoor was er weinig of geen reden om die levensfase te onderzoeken of serieus te nemen.
​
En als vrouwen wél ouder werden, en verandering in stemming of gedrag vertoonden? Dan werden die klachten vaak als geestesziekte bestempeld. Het woord hysterie, afgeleid van het Griekse hystera (baarmoeder), zegt al veel over hoe men vrouwelijk gedrag probeerde te verklaren.
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​​​​​​
Waarom het stil bleef​​
​
0udere vrouwen die de overgang wél doormaakten, deden dat meestal in stilte. Omdat er geen taal voor was. Geen begeleiding. En ook geen ruimte om hun ervaringen te delen. Het taboe was tastbaar.
Van bekkenmassage tot gesticht​
​
Vrouwen die in die tijd ernstige overgangsklachten vertoonde werden vaak doorverwezen naar de arts, die hun symptomen diagnosticeerde als hysterie. De voorgeschreven behandelingen liepen uiteen van het masseren van het bekken tot het toedienen van opiaten, krachtige waterstralen op de vagina, of zelfs vaginale injecties met lood(!). Bloedzuigers werden ook zeker niet geschuwd.
​
In ernstigere gevallen werden vrouwen onderworpen aan nog radicalere medische ingrepen, zoals het verwijderen van de eierstokken of de baarmoeder, zogenaamd om hen gehoorzamer te maken. Sommige werden zelfs opgesloten in gestichten, waar zij onder erbarmelijke omstandigheden leefden en medische experimenten moesten ondergaan.
Een medische term met een beladen start ​
​
Een grote omslag kwam in het Victoriaanse tijdperk, toen normen rond vrouwelijkheid, fatsoen en controle steeds strikter werden. Binnen deze ‘beschaafde’ waarden kreeg de menopauze plots een nieuwe lading: het werd gezien als een ziekte. Klachten zoals stemmingswisselingen, angst en lichamelijke ongemakken werden niet langer beschouwd als natuurlijke veranderingen, maar als tekenen van zwakte of gekte, iets dat behandeld moest worden.
​
De term “menopauze” verscheen voor het eerst in 1821 in de medische literatuur. De Franse arts Charles de Gardanne introduceerde het woord als aanduiding voor het stoppen van de menstruatie. Daarvoor gebruikte men termen als âge critique (kritieke leeftijd) of l’âge de retour (de omslagleeftijd), gebaseerd op het oude idee dat het leven zich ontwikkelde in cycli van zeven jaar. De periode tussen 40 en 50 werd gezien als een kwetsbare fase, voor vrouwen en mannen waarin het lichaam zich opnieuw moest instellen.
​
Tijd voor een nieuw verhaal​
​
Deze geschiedenis draagt gewicht. Niet letterlijk, maar wel in ons collectieve bewustzijn. Het idee dat de overgang ‘erbij hoort’ en ‘niet zo moeilijk moet worden gedaan’, is geworteld in generaties van zwijgen, negeren en onderdrukken.
​
Daarom is het zo belangrijk dat we deze levensfase vandaag wél benoemen. Dat we ruimte maken voor kennis, ondersteuning, zachtheid en verbinding. Niet om van de menopauze een ziekte te maken. Maar te beleven als natuurlijke overgangs periode die geen einde is, maar een nieuwe fase in het leven van elke vrouw.
​
Door te begrijpen waar we vandaan komen, kunnen we ook anders vooruit. Met respect voor het lichaam, ruimte voor emoties, en eerherstel voor wat ooit werd weggewuifd.
​
Warme groet,
​
The big M word
